Maishiy korrupsiya nima?
Maishiy korrupsiya — bu odamlarning kundalik hayotida uchraydigan, ko‘pincha kichik miqdordagi pul, sovg‘a yoki xizmat evaziga noqonuniy imtiyozlar olish yoki berish amaliyotidir. Masalan:
Davlat xizmatida navbatni “tezlashtirish” uchun pora berish;
Tibbiyot muassasasida bepul xizmatni pullik qilib olish;
Yo‘l-patrul xodimiga jarimani rasmiy to‘lamasdan “joyida hal qilish”;
Ta’lim muassasasida bahoni sun’iy oshirish uchun “minnatdorchilik” qilish.
Sabablari
Maishiy korrupsiyaning ildizlari bir nechta omillarga bog‘liq:
Huquqiy madaniyatning pastligi — Fuqarolar o‘z huquqlarini bilmasligi yoki ularni talab qilmasligi.
Tizimdagi byurokratiya — Qog‘ozbozlik va ortiqcha rasmiyatchilik odamlarni “o‘ng yo‘l”dan chetga chiqishga undaydi.
Iqtisodiy qiyinchiliklar — Kam maosh, ish o‘rinlarining barqaror emasligi.
“Shunday bo‘lishi tabiiy” degan qarash — Yillar davomida shakllangan odat va befarqlik.
Oqibatlari
Maishiy korrupsiya yirik korrupsiyaning “tayanch nuqtasi” hisoblanadi. U:
Jamiyatda tengsizlikni kuchaytiradi;
Fuqarolarning davlatga bo‘lgan ishonchini pasaytiradi;
Yaxshi ishlayotgan tizimlarni buzadi;
Yosh avlodga noto‘g‘ri qadriyatlarni singdiradi.
Qarshi kurash choralar
Huquqiy savodxonlikni oshirish — Fuqarolar o‘z huquqlarini bilsa, noqonuniy to‘lovlar talab qilinsa, rad etishga jur’at topadi.
Byurokratik jarayonlarni soddalashtirish — Davlat xizmatlarini onlayn shaklga o‘tkazish, ortiqcha qadamlarni olib tashlash.
Jamoatchilik nazorati — Fuqarolar faolligi va jurnalistik tekshiruvlar.
Jazo muqarrarligi — Hatto kichik miqdordagi pora uchun ham qat’iy javobgarlik choralarini qo‘llash.
Maishiy korrupsiya — jamiyat rivojiga sekin, ammo uzluksiz zarar yetkazadigan “ko‘rinmas dushman”. Unga qarshi kurash har bir fuqaroning shaxsiy mas’uliyati va irodasidan boshlanadi. Agar biz har kuni “kichkina” korrupsiya holatlariga ham yo‘l qo‘ymasak, yirik korrupsiya ildizini ham kesish osonlashadi.